GÜNLERİN GETİRDİĞİ

“Aynı suda iki defa yıkanamazsınız” buyurmuş bilgelerden biri. Planck’ ın anlamakta zorlandığım kuantum teorisini bir tarafa bırakırsak zamanın akıcılığını ve olayların aynen tekrarlanamadığını açıklar bu özdeyiş. Tarihte olaylar her ne kadar aynen tekrarlamasa bile kuralları belirli bir sirkadien ritm dahilinde –ki böylece istatiksel olarak tarih öngörülebilir- ortaya çıkarlar. Fakat “Ars longa vita brevis” insan ömrüne kıyasla tarih daha yavaş hareket eder. Sosyal devinimleri inceleyenler yeni bir akımın dünyanın değişik yerlerinde, birbirinden bağımsız ve hatta haberleri olmadan aynı anda başladıklarını isbat etmişlerdir. Zaten aynı durum fizikçiler tarafından da somut fiziksel olaylar için kanıtlanmıştır. Ancak değişik toplumlardaki sosyal devrimler zaman akışına göre çabuk fakat insan ömrüne göre göreceli yavaş bir sürede yayılırlar. Böylece olayları kendi kısa ömürleri ile değerlendirenler tarihi öngörmekte zafiyete düşerler.

Bu kısa yarı bilimsel açıklamadan sonra şimdi kendimizi ilgilendiren somut olaya odaklanabiliriz. 1800 lerin sonu 1900 lerin başında tüm dünyada bir devrim yaşandı. Yeni akım milliyetçilk, halkın kendi kendini yönetmesi, insan hakları etiketleri altında şekillendi. Böylece devletlerin öncelikle ırk, din ve dillerine göre sınırları tesbit edildi. (Buna günümüzde balkanizasyon denilmekte) Ancak bu durum zamana yayılarak değişik coğrafyalarda 100 yıla yakın bir zaman aralığında oluştu ve halen de oluşmakta.

Bu değişimin sosyo ekonomik ve idari yansıması da sosyalizm veya devletçilik olarak tezahür etti. Bu gerekli (tarihsel yapıya göre başka türlü olamazdı) bir düzeltmeydi. İmparatorluklardaki yaşam kuralları bazen tüm toplumun iştirak ettiği kanunlar bazen de sert ve jakoben tedbir ve emirlerle değiştirilerek toplumlar yeniden yapılandırıldı. Böylece bugünki laik demokrasi modelleri gün ışığına çıktı.

Ancak burada insanların para, refah ve gücü kullanma hırsları, ırk ve dinlerin yüzyıllardır süregelen baskılarının insan karakterinde oluşturdukları silinemez izler fazla kaale alınmadı. Tüm bu unsurların eğitimle yok edilebileceği öngörüldü. SSCB de bu amaçla yeni doğan çocuğun ailesi yerine devlet tarafından yetiştirilmesi prensibi getirildiyse de sonunda idare çözümü “devletin çocuğu ailesine ödünç vermesi” şeklinde geri adım atmak zorunda kaldı. Aynı coğrafyadaki ülkemizde de Halk Evleri ve Köy Enstitüleri kurularak yeni kurallarla yeni bir devlet modeli kurgulandı.

Zamanla insan hırsı ekonomide kapitalizmi, din ise tevekkül ve boyun eğmeyi ön plana çıkardılar, insanlar demokratik özgürlüklerini dinin kurallarına uyarak kendi inisyatifleriyle kullanmamayı tercih ettiler. Eğitim ise eski kurumlar tarafından törpülenerek 1900 lerin öncü ve devrimci niteliğini kaybetti. Her nesne kendi tersini de içinde barındırması prensibi gereği ve sosyal olayların istatiksel grafiğindeki sirkadien ritm sinüsoidine uygun olarak, 1900 lerin karşı devrimi, 2000 lerin yeni devrimi ortaya çıktı.

Tabii bu devrim de belirli bir süre sonra kendi alternatifi tarafından sona erdirilecektir. 1980 lerde SSCB nin dağılması sırasında, Türkiyede de bunların yaşanabileceği gerçeği artık gün gibi ortaya çıkmıştı. Ancak tedbir almak için hem çok geçti hem de toplumun etken güçleri bu yeni oluşumu engellemek yerine destekleyerek bu durumdan nemalanmayı tercih ettiler.

Bu konu ile ilgili olarak -tahminimce 1994 te- “MANTIK ve iNANÇ” konulu bir konferansımda bu günlerin geleceğini ifade etmiştim. Şimdi ise sirkadien ritme göre en az 30 yıl daha bugünki toplum idare ve yaşam biçiminin devam edeceğini öngörebilirim.

Aydınlığın baki kalması dileklerimle.

Sinan Onsun

7.7.2011