DİKTATÖR üzerine

Kelime EMİR VEREN anlamını taşır. Eski Roma’da olağanüstü durumlarda her türlü yetki ile donatılmış idarecilere verilen isimdi. Siyasi sahada anlamı ise eski tabir olan TİRAN ın yerini almıştır. Ancak seçimli demokrasilerde diktatörlükten bahsedilebilir. Padişah, sultan, kral veya imparator gibi ailevi sebeplerle idarede bulunan kişiler diktatör olarak vasıflandırılamazlar. Bu kişiler ancak intikamcı, gaddar bir rejim sürdürürlerse Tiran olarak adlandırılabilirler.

Tarihte birçok idareciden diktatör olarak bahsedilir. Eski yunan’da seçimlerde kazanan kişi toplumu adilane ve fakat kendi anlayış ve istekleri doğrultusunda yönetirdi. Seçimlerde kaybeden aday ise toplumda kargaşa çıkmaması amacıyla memleketi terk ederdi.Atina demokrasisinin kurucusu olarak da anılan Kleisthenes M.Ö. 507’de sistemi demokratik bir temel üzerine oturttu. Atina’yı on yerleşim veya seçim bölgesine (deme veya demos) ayırdı. Aynı şekilde, kan bağı veya veraset yerine, kura ile her bir deme veya demostan 50 kişinin katılımı ile oluşan 500’ler Meclisi’ni oluşturdu. Kleisthenes ayrıca ilk defa M.Ö. 487’de uygulanan ostrakismos olarak da bilinen çanak çömlek mahkemelerini kurdu. Buna göre 6.000’den daha fazla oy alan bir kişi Atina’yı 10 yıllık bir süre için terketmek zorundaydı. Ostrakismosun amacı tiran veya zorba olarak yönetimi ele geçirmeye çalışan ve demokrasiye tehdit olarak görülen kişilerin sürgün edilmesiydi. Bu sistemde, sürgüne gönderilen kişinin mülkiyetine dokunulmamakta, ancak 10 yıl süre ile kentte yaşamasına izin verilmemekteydi. 

Jül Sezar ve Napoleon Bonaparte diktatörler arasında yine de en etik davrananlar olmuşlardır. Zira kendi durum ve yetkilerinin farkına vararak diktatör ve imparator olduklarını ilan edebilme cesaretini göstermişlerdir. Yakın zamanlarda ise Adolf Hitler ve Benito Mussolini 2. Dünya savaşını başlatıp dünyanın tarihini değiştirmişlerdir. Joseph Stalin Sovyetler Birliği’nde komünizmi değişik bir biçimde yorumlayarak dünyayı iki kampa bölmüştür. Yaşadığım süre içinde adlarından  basında diktatör olarak bahsedilen birçok idareci oldu. İspanya’da Francisco Franco,  Portekiz’de Antonio de Oliveira Salazar, Yugoslavya’da Josip Broz Tito, Sovyetler birliği’nde Nikita Kruçev, Küba’da Fulgencio Batista y Zaldívar ve Fidel Castro, Romanya’da Nikolay Çavuşescu, Mısır’da Cemal Abdül Nasır ve Hüsnü Mübarek, Tunus'ta Zeynel Abidin bin Ali, Kongo Cumhuriyeti’nda Patrice Lumumba ve Joseph Kabila, Çin’de Mao Tse Tung,Arjantin’de Juan Domingo Peron ve Jorge Rafael Videla, Şili’de Augusto Pinochet, Doğu Almanya’da Erich Hoenecker, Polonya’da Wojciech Jaruzelski , Bulgaristan’da Todor Jivkov, İran’da Ayetullah Humeyni, Irak’ta Saddam Hüseyin, Libya’da Muammer Kaddafi, Zimbabwe’de Robert Mugabe, Çad’da İdris Debi Itno ve Hissene Habré, Etiyopya’da Mengistu Haile Mariam,, Sudan’da Ömer El Beşir, Eritre’de İlsaias Afewerki, Tacikistan’da Emomali Rahmon, Liberya’da Charles Taylor,Orta Afrika Cumhuriyeti’nde Jean Bedel Bokassa, Uganda’da İdi Amin Dada, Kamboçya’da Pol Pot, Ekvator Gine’sinde Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, Kamerun’da Paul Biya, Angola’da Jose dos Santos, Ekvator Ginesi’nde Obiang Nguema, Angola’da Jose dos Santos , Gambiya’da Yahya Abdülaziz Diliu Jammeh, Belarus’ta Alexander Grigoreviç Lukaşenko,Özbekistan’da İslam Abduganyeviç Kerimov, Kuzey Kore’de Kim jong-il,vs… gibi.

Bu isimler bir analize tabi tutulduğunda ya ilkel kabile veya müstemlekelikten kurtulup yeni bir devlet kurulduğunda, ya da bir devrim veya karşı devrim sonrası rejim değişikliğinde ortaya çıktıkları görülür. Halkın cahil, yoksul ve çaresiz olması, memlekette kargaşanın hüküm sürmesi hazırlayıcı sebeplerdir. Bu gibi durumlarda her türlü vasıtayı kullanarak kuvveti elinde tutabilen kişi diktatörlüğünü ilan eder, kendisinden daha kuvvetli bir kişi veya grup kendisini devirene veya ölene kadar memlekette hüküm sürer.

Diktatörllük unsurları şöyle sıralanabilir:

1-    Diktatörün her sözü emirdir.

2-    Tüm idareciler yatay dizilmişler ve doğrudan diktatöre bağlıdırlar.

3-    Hiçbir yöneticinin, tabii ki memurların da şahsi inisiatifleri yoktur.

4-    İdarede anayasa veya kanun gözetilmez, duruma göre yasa uygulanır veya yasa duruma uygun olarak yeniden düzenlenir.

5-    Kuvvetler ayrılığı veya idarenin denetimi söz konusu değildir.

6-    Göstermelik seçimler yapılır, ancak kaybetme ihtimali yoktur. 

1967 de Nobel edebiyat ödülünü alan Guatemala’lı yazar Miguel Angel Asturias Rosales SAYIN BAŞKAN isimli kitabında bu konuyu ele alır. Zira Güney Amerika o güne kadar diktatörlerin ana vatanı olarak telakki edilmekte idi. Afrika’nın hürriyet mücadelesi, doğu Asya’nın siyaseten karışması ile diktatörlük tüm dünyaya yayıldı. Bir diktatörün karakterini yansıtmakta en güzel örneklerden biri de Aziz Nesin’in “Damda deli var” mizahi hikayesidir.

Acaba diktatörlerin müşterek özellikleri nelerdir?

1-Kendisinin özel, eşi bulunmaz ve herkesten çok daha önemli olduğunu düşünmek

2-Sınırsız başarı, güç, zeka, güzellik ve yetenekleri olduğunu zannetmek

3-Üstün, seçilmiş ve ilahi kuvvetlerce vazifelendirilmiş olduğuna inanmak

4-Kendine hayran olmak, çok beğenilmek ve dışardan onay görmeyi beklemek

5-Herşeyi yapmaya hak kazanmış ve özellikle kayırılacak bir kişi olduğunu düşünmek.

6-Kendi çıkarları için, amaçlarına ulaşmak için başkalarının zayıf yanlarını kullanmak.

7-Empati yapamamak, başkalarının duygularını ve gereksinimlerini tanımamak.

8-Her başarılıyı kıskanmak ya da başkalarının kendisini kıskandığına inanmak.

9-Küstah, kendini beğenmiş davranış ve tutum sergilemek.

10-İstediği gibi konuşup, ertesi günü tam tersini savunabilmek

11-Verdiği sözü tutma mecburiyeti hissetmemek

12-Kendisini mantık, hukuk ve bilimsel gerçeklerle  mukayyet hissetmemek

13-Psikopat karakterinden dolayı nedamet hissinin olmaması

14-Asosyal kişiliğinden dolayı gerçek yakını veya arkadaşının olmaması

15-Menfaat sağladığı kişilerin başka birisinden daha fazla menfaat temin ederek kendi aleyhine dönebilecekleri korkusunu taşımak.

16-Elde ettikleri ile tatmin olma hissinin olmaması

17-Toplumda garip karşılanan bir karakter özelliğini ön plana çıkarmak

18-En yakınındaki kişiye hatta ailesine bile güvenmemek

19-Yüksek sesle sert kelimeler kullanarak etrafını etkilemeye çalışmak

20-Kendisinin gücü elde etmesi gibi bir başkasının da kendi yerini alabileceği ve kendisinden hesap sorulabileceği korkusu ile yaşamak.

21-Kendisini güvende hissedebilmek amacıyla yoğun koruma tedbirleri almak ve halkın arasına karışmamak.

22-İktidarı bir gün kaybedebilme korkusu ile yurt dışında önemli bir servet biriktirmek.

Tarih bu kişilerin ülkelerine faydadan ziyade genellikle zarar verdiklerini kaydetmiştir.